{"id":1901,"date":"2026-05-29T13:02:26","date_gmt":"2026-05-29T12:02:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/?p=1901"},"modified":"2026-05-29T16:18:31","modified_gmt":"2026-05-29T15:18:31","slug":"makatki-kuchenne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/2026\/05\/29\/makatki-kuchenne\/","title":{"rendered":"Makatki kuchenne mi\u0119dzy kiczem a sztuk\u0105"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Makatki kuchenne to charakterystyczne haftowane dekoracje wn\u0119trz, kt\u00f3re najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142y w Polsce w po\u0142owie XX wieku. Od kilku lat ponownie wracaj\u0105 jednak jako \u015brodek wyrazu artystycznego oraz nostalgiczny temat warsztat\u00f3w hafciarskich. Sama zreszt\u0105 poprowadzi\u0142am kilka takich <a href=\"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/warsztaty\/\" data-type=\"page\" data-id=\"947\">warsztat\u00f3w<\/a> i cieszy\u0142y si\u0119 one du\u017cym zainteresowaniem. W tym tek\u015bcie odpowiem na pytania czym by\u0142y kiedy\u015b makatki kuchenne, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y oraz czym s\u0105 dzi\u015b. Nie omieszkam te\u017c podzieli\u0107 si\u0119 z wami kilkoma w\u0142asnymi przemy\u015bleniami.<\/p>\n\n\n  \r\n    \r\n<div id=\"wpj-jtoc\" class=\"wpj-jtoc wpj-jtoc--main --jtoc-the-content --jtoc-theme-hero --dark --jtoc-title-align-left --jtoc-toggle-icon --jtoc-toggle-position-right --jtoc-toggle-1 --jtoc-has-numeration --jtoc-header-as-toggle --jtoc-headings-full-row-clickable --jtoc-has-custom-styles --jtoc-is-unfolded --jtoc-animate --jtoc-align-left\" >\r\n  <!-- TOC -->\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--toc wpj-jtoc--toc-inline \" >\r\n              <div class=\"wpj-jtoc--header\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--header-main\">\r\n                    <div class=\"wpj-jtoc--title\">\r\n                        <span class=\"wpj-jtoc--title-label\">Spis tre\u015bci<\/span>\r\n          <\/div>\r\n                                <div class=\"wpj-jtoc--toggle-wrap\">\r\n                                                          <div class=\"wpj-jtoc--toggle-box\">\r\n                  <div class=\"wpj-jtoc--toggle\"><\/div>\r\n                <\/div>\r\n                          <\/div>\r\n                  <\/div>\r\n      <\/div>\r\n            <div class=\"wpj-jtoc--body\">\r\n            <nav class=\"wpj-jtoc--nav\">\r\n        <ol class=\"wpj-jtoc--items\"><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--1--><\/span>        <a href=\"#historia-makatek-kuchennych\"  title=\"Historia makatek kuchennych\" data-numeration=\"1\">Historia makatek kuchennych<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--2--><\/span>        <a href=\"#wyglad-makatki-kuchennej\"  title=\"Wygl\u0105d makatki kuchennej\" data-numeration=\"2\">Wygl\u0105d makatki kuchennej<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--3--><\/span>        <a href=\"#spoleczna-rola-makatki\"  title=\"Spo\u0142eczna rola makatki\" data-numeration=\"3\">Spo\u0142eczna rola makatki<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--4--><\/span>        <a href=\"#cenna-czy-nie\"  title=\"Cenna czy nie?\" data-numeration=\"4\">Cenna czy nie?<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--5--><\/span>        <a href=\"#makatka-dzis\"  title=\"Makatka dzi\u015b\" data-numeration=\"5\">Makatka dzi\u015b<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--6--><\/span>        <a href=\"#makatka-jako-glos-sprzeciwu\"  title=\"Makatka jako g\u0142os sprzeciwu\" data-numeration=\"6\">Makatka jako g\u0142os sprzeciwu<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><li class=\"wpj-jtoc--item --jtoc-h2\">\r\n        <div class=\"wpj-jtoc--item-content --jtoc-h2\" data-depth=\"2\">\r\n                                        <span class=\"jtoc--num\"><!--7--><\/span>        <a href=\"#gdzie-znalezc-makatki\"  title=\"Gdzie znale\u017a\u0107 makatki\" data-numeration=\"7\">Gdzie znale\u017a\u0107 makatki<\/a>\r\n                    <\/div><\/li><\/ol>      <\/nav>\r\n          <\/div>\r\n      <\/div>\r\n    <\/div>\r\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Historia makatek kuchennych<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uznaje si\u0119, \u017ce to, co dzi\u015b kojarzy nam si\u0119 z klasycznym wygl\u0105dem makatki kuchennej, wzi\u0119\u0142o sw\u00f3j pocz\u0105tek w XIX wieku na terenach Holandii oraz Niemiec. Bia\u0142y kawa\u0142ek tkaniny z haftem wykonanym niebiesk\u0105 nici\u0105 inspirowany by\u0142 tamtejsz\u0105 fajansow\u0105 ceramik\u0105 ze scenkami pasterskimi, wiatrakami, widokami miast oraz kwiatowymi zdobieniami w kolorze kobaltu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u0119ki post\u0119puj\u0105cej industrializacji i mo\u017cliwo\u015bci wykonywania takich wzor\u00f3w na masow\u0105 skal\u0119 makatki do\u015b\u0107 szybko dotar\u0142y tak\u017ce na tereny dzisiejszej Anglii, Austrii, Francji, Portugalii, Szwecji, Rosji, S\u0142owacji, Ukrainy, Estonii, Bu\u0142garii i wielu innych kraj\u00f3w. Pocz\u0105tkowo rozpowszechni\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w warstwach miejskich i robotniczych, a dopiero p\u00f3\u017aniej trafi\u0142y na wie\u015b. Dociera\u0142y tam przede wszystkim za po\u015brednictwem obwo\u017anych sprzedawc\u00f3w lub by\u0142y kupowane na targach. W Polsce szczyt popularno\u015bci makatek przypada dopiero na lata pi\u0119\u0107dziesi\u0105te i sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX wieku.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-Ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=1024%2C819\" alt=\"\" class=\"wp-image-1907\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-Ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-Ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=300%2C240&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-Ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=768%2C614&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. Zofia Rydet, Zubrzyca, 1987.<br>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/zbioryspoleczne.pl\/dokumenty\/PL_1012_ZR_H_03_037_15\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Zbiory Spo\u0142eczne<\/a>,<a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/deed.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"> licencja CC BY-NC-ND 4.0.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wygl\u0105d makatki kuchennej<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Makatka by\u0142a najcz\u0119\u015bciej sporym kawa\u0142kiem bawe\u0142nianej tkaniny z wyszytym \u015bciegiem sznureczkowym konturem wzoru wykonanym jednobarwn\u0105 nici\u0105. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142 to kolor niebieski, jednak w zale\u017cno\u015bci od regionu dominowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c czarny, jak na S\u0142owacji, lub czerwony, jak na Ukrainie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z czasem zacz\u0119to dodawa\u0107 tak\u017ce inne kolory, a opr\u00f3cz samych kontur\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 wype\u0142nienia wykonywane \u015bciegiem p\u0142askim, cieniowanym czy krzy\u017cykami. Kolorowy i estetyczny nadruk pozwala\u0142 z kolei na powieszenie makatki nawet bez haftowania, co dodatkowo zwi\u0119ksza\u0142o jej popularno\u015b\u0107. Aby mie\u0107 tak\u0105 ozdob\u0119, nie trzeba by\u0142o ju\u017c po\u015bwi\u0119ca\u0107 wielu godzin na haftowanie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Brzegi makatek wyka\u0144czano poprzez podwijanie \u015bciegiem zakopia\u0144skim lub zygzakiem kurpiowskim. Cz\u0119sto stosowano r\u00f3wnie\u017c \u015bcieg zadziergiwany, dzi\u0119ki kt\u00f3remu powstawa\u0142a delikatna ramka. Z czasem zacz\u0119to doszywa\u0107 tak\u017ce gotowe tasiemki, cho\u0107 w Polsce nie by\u0142o to szczeg\u00f3lnie cz\u0119stym rozwi\u0105zaniem.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Spo\u0142eczna rola makatki<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wz\u00f3r na makatce najcz\u0119\u015bciej sprowadza\u0142 si\u0119 do prostego schematu: maksyma i ilustruj\u0105ca j\u0105 grafika. Tematyka skupia\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 \u017cycia rodzinnego i mia\u0142a charakter moralizatorski. Has\u0142a nawi\u0105zywa\u0142y do warto\u015bci uznawanych za wa\u017cne i godne na\u015bladowania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Idea makatki zbieg\u0142a si\u0119 w czasie, gdy w kulturze niemieckiej funkcjonowa\u0142a popularna maksyma Kinder, K\u00fcche, Kirche, kt\u00f3r\u0105 na polskie realia t\u0142umaczono jako kuchnia, ko\u015bci\u00f3\u0142 i ko\u0142yska. Nawi\u0105zywa\u0142a ona do miejsca kobiety w \u00f3wczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie. Jej echa mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bnie w has\u0142ach pojawiaj\u0105cych si\u0119 na makatkach. \u015awietnie obrazuj\u0105 to popularne has\u0142a: \u201eDobra \u017cona, m\u0119\u017ca korona\u201d czy \u201eJak ja ugotuj\u0119, to ka\u017cdemu smakuje\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Makatki wieszano g\u0142\u00f3wnie w kuchni i umywalni, czyli w\u0142a\u015bnie w przestrzeniach kobiecych. Z jednej strony dekorowa\u0142y wn\u0119trze i podnosi\u0142y estetyk\u0119 pomieszczenia, a z drugiej przypomina\u0142y o tym, co uznawano za wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-zdjecie-z-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=1024%2C819\" alt=\"\" class=\"wp-image-1908\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-zdjecie-z-Zofia-Rydet-1.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-zdjecie-z-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=300%2C240&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-zdjecie-z-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=768%2C614&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. Zofia Rydet, Witosz\u00f3w G\u00f3rny, 1985.<br>\u0179r\u00f3d\u0142o:<a href=\"https:\/\/zbioryspoleczne.pl\/dokumenty\/PL_1012_ZR_H_05_006_17\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"> Zbiory Spo\u0142eczne<\/a>, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/deed.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">CC BY-NC-ND 4.0.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Cenna czy nie?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przez d\u0142ugi czas makatka kojarzona by\u0142a z kiczem. Nie tylko ze wzgl\u0119du na naiwne grafiki, ale r\u00f3wnie\u017c przez poziom wykonawczy. By\u0142 w stanie wykona\u0107 j\u0105 praktycznie ka\u017cdy, niezale\u017cnie od umiej\u0119tno\u015bci pos\u0142ugiwania si\u0119 ig\u0142\u0105. To zapewne mocno wp\u0142yn\u0119\u0142o na jej ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zainteresowanie makatk\u0105 kuchenn\u0105 ze strony badaczy pojawi\u0142o si\u0119 stosunkowo p\u00f3\u017ano, bo dopiero w latach siedemdziesi\u0105tych, ju\u017c u schy\u0142ku jej popularno\u015bci. Ze wzgl\u0119du na powszechno\u015b\u0107, kopiowanie motyw\u00f3w i masowy charakter d\u0142ugo nie traktowano jej jako czego\u015b szczeg\u00f3lnie ciekawego czy wartego uwagi. Mo\u017cna uzna\u0107 nawet, \u017ce ze wzgl\u0119du na swoje og\u00f3lnoeuropejskie wyst\u0119powanie by\u0142a jednym z wczesnych przyk\u0142ad\u00f3w kultury popularnej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sprawy nie u\u0142atwia\u0142o r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce makatka wywodzi\u0142a si\u0119 z warstw miejskich, a na wie\u015b trafi\u0142a p\u00f3\u017aniej. Nie by\u0142a charakterystyczna dla \u017cadnego konkretnego regionu, przez co etnografom trudno by\u0142o j\u0105 sklasyfikowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-w-kuchni-na-scianie-Zofia-Rydet.jpg?resize=1024%2C819&#038;ssl=1\" alt=\"\" class=\"wp-image-1911\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-w-kuchni-na-scianie-Zofia-Rydet.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-w-kuchni-na-scianie-Zofia-Rydet.jpg?resize=300%2C240&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Makatka-kuchenna-w-kuchni-na-scianie-Zofia-Rydet.jpg?resize=768%2C614&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. Zofia Rydet, Zubrzyca, 1987.<br>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/zbioryspoleczne.pl\/dokumenty\/PL_1012_ZR_H_03_037_11\">Zbiory Spo\u0142eczne<\/a>, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/deed.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">licencja CC BY-NC-ND 4.0.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Makatka dzi\u015b<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Od kilku lat moda na makatki wraca. Na popularnych portalach aukcyjnych i stronach sprzeda\u017cy z drugiej r\u0119ki mo\u017cna znale\u017a\u0107 stare, kolekcjonerskie ju\u017c egzemplarze w ca\u0142kiem konkretnych cenach. Du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 tak\u017ce wzory do samodzielnego wykonania, a miejsca na warsztatach hafciarskich o takiej tematyce ko\u0144cz\u0105 si\u0119 bardzo szybko.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sama prowadz\u0119 takie warsztaty, dlatego je\u015bli chcieliby\u015bcie zorganizowa\u0107 podobne wydarzenie, zapraszam do <a href=\"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/kontakt\/\" data-type=\"page\" data-id=\"1058\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">kontaktu<\/a> lub sprawdzenia moich <a href=\"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/warsztaty\/\" data-type=\"page\" data-id=\"947\">bie\u017c\u0105cych termin\u00f3w<\/a> na stronie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b haftuje reprodukcje dawnych wzor\u00f3w, inne tworz\u0105 swoje w\u0142asne, bardziej wsp\u00f3\u0142czesne wersje. Tak jak kiedy\u015b, prosta forma wykonawcza oraz szerokie pole do wyra\u017cania w\u0142asnych my\u015bli sprawiaj\u0105, \u017ce makatki zn\u00f3w staj\u0105 si\u0119 popularne. Pomaga w tym r\u00f3wnie\u017c sentymentalna moda na s\u0142odki retro kicz, kt\u00f3ry ponownie wraca do \u0142ask i staje si\u0119 popularnym \u015brodkiem wyrazu w \u015brodowiskach artystycznych.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Makatka jako g\u0142os sprzeciwu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obecnie makatka sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce no\u015bnikiem kobiecego buntu spo\u0142ecznego i wa\u017cnym medium hase\u0142 feministycznych. Jedn\u0105 z najbardziej rozpoznawalnych artystek pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 t\u0105 form\u0105 wyrazu jest <a href=\"https:\/\/www.instagram.com\/monika_drozynska\/?hl=pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Monika Dro\u017cy\u0144ska<\/a>, kt\u00f3ra na wielobarwnych tkaninach, przy pomocy prostych i nieperfekcyjnych \u015bcieg\u00f3w, porusza wa\u017cne tematy spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To w\u0142a\u015bnie na wystawie Moniki Dro\u017cy\u0144skiej w jednej z warszawskich galerii by\u0142am po raz pierwszy w \u017cyciu na wystawie po\u015bwi\u0119conej wsp\u00f3\u0142czesnym tekstyliom jako formie artystycznego wyrazu. Pami\u0119tam, \u017ce wydawa\u0142o mi si\u0119 to wtedy do\u015b\u0107 nierzeczywiste i dziwne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inn\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 jest <a href=\"https:\/\/www.bettinaberes.pl\/\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/www.bettinaberes.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Bettina Bere\u015b<\/a>, kt\u00f3ra ju\u017c w 2009 roku jako jedna z pierwszych w Polsce zacz\u0119\u0142a wykorzystywa\u0107 makatk\u0119 jako no\u015bnik swojej tw\u00f3rczo\u015bci. Moim zdaniem warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c na <a href=\"https:\/\/haftyikrzyki.blogspot.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Magdalen\u0119 Jaworsk\u0105<\/a> czy <a href=\"https:\/\/www.instagram.com\/atakamakata\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Ann\u0119 Zajdel<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015awiadomie lub nie, wsp\u00f3\u0142czesne tw\u00f3rczynie nawi\u0105zuj\u0105 do pierwszych, jeszcze bardzo nie\u015bmia\u0142ych akt\u00f3w kobiecego buntu. By\u0142y nimi niekt\u00f3re has\u0142a umieszczane na wzornikach \u015bcieg\u00f3w dobrze wychowanych panien w kulturze anglosaskiej prze\u0142omu XIX i XX wieku. Ju\u017c wtedy kobiety, kt\u00f3rych dobre wychowanie sprowadza\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy innymi do umiej\u0119tno\u015bci wyhaftowania odpowiedniego wzornika, umieszcza\u0142y tam has\u0142a, kt\u00f3re dzi\u015b interpretujemy jako niezgod\u0119 na hierarchi\u0119 i zasady spo\u0142eczne, w kt\u00f3rych \u017cy\u0142y. Wspominaj\u0105 o tym Rozsika Parker i Griselda Pollock w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eDawne mistrzynie\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Dziewczynka-z-Makatka-ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=1024%2C819\" alt=\"\" class=\"wp-image-1909\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Dziewczynka-z-Makatka-ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?w=1024&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Dziewczynka-z-Makatka-ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=300%2C240&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Dziewczynka-z-Makatka-ludowa-religijna-Zofia-Rydet-1.jpg?resize=768%2C614&amp;ssl=1 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. Zofia Rydet, Chocho\u0142\u00f3w, 1982.<br>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/zbioryspoleczne.pl\/dokumenty\/PL_1012_ZR_H_02_015_02\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Zbiory Spo\u0142eczne<\/a>, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/deed.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">licencja CC BY-NC-ND 4.0.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bardzo ciekawie temat wsp\u00f3\u0142czesnych makatek porusza r\u00f3wnie\u017c w swojej pracy magisterskiej Aleksandra Szubert. Spory fragment tej pracy mo\u017cna znale\u017a\u0107 <a href=\"https:\/\/za.uap.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/09.pdf\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/za.uap.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/09.pdf\">tutaj<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Gdzie znale\u017a\u0107 makatki<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jedn\u0105 z wi\u0119kszych <a href=\"https:\/\/muzeumcyfrowe.mnwr.pl\/obiekty?query=A4Qw5gpgvAjAZMCAnACuaAmADHALhAD1ygFkQBrEXSuAYyQioHskBtAXSgEsB6PL3ABsIHbn2CCQtEZ154AnolFz8tABYA7LgEcArjLFwAtlWRcQg5X3IR5AdxYATK3Bv2nAZUZJ1AFUXQbg5IjnAAZkhMRi64TC6OXABuXADOXEwaLoJMtFTpmbJ8RropELpGAJLOhXRMgsK0uPkAqrpcjlBwhGpcAEYC+S5OyNwpZCn4SMBcENIA+o4QKbRwII6OAKK4mkxgSCDAPbQAwnUNTRkpsHAZgvJbO3sHR6f1sxcaVzipFZ-tEBsCD1+h8oN8xiAJshprNoOCAIK6BJMRbLJBcYCg8EeLhgDQAGRAGjAunQYKAA\">kolekcji makatek online<\/a> posiada Muzeum Etnograficzne we Wroc\u0142awiu. Zdigitalizowa\u0142o ono kilkana\u015bcie obiekt\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w swoich zbiorach i udost\u0119pni\u0142o je publicznie na stronie internetowej. S\u0105 to typowe, dawniej bardzo popularne wzory.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bardzo ciekaw\u0105 merytorycznie i bogato ilustrowan\u0105 broszur\u0119 w formie PDF mo\u017cna znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c na stronie Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie. Jest to publikacja towarzysz\u0105ca wystawie z 2020 roku <a href=\"https:\/\/www.muzeumetnograficzne.rzeszow.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Makatki_Sentencjeigadki.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201eSentencje i gadki z kuchennej makatki \u2013 wystawa ze zbior\u00f3w El\u017cbiety i Piotra Branekovych\u201d<\/a>. To w\u0142a\u015bnie z niej pochodzi wiele informacji zawartych w tym artykule. Bardzo chcia\u0142am pojecha\u0107 na t\u0119 wystaw\u0119, niestety nie by\u0142o to mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na lockdown.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Makatki staj\u0105 si\u0119 te\u017c coraz cz\u0119stszym tematem wystaw muzealnych oraz projekt\u00f3w spo\u0142ecznych. Opr\u00f3cz wspomnianej wcze\u015bniej wystawy w Rzeszowie w ostatnich latach odby\u0142o si\u0119 jeszcze kilka podobnych wydarze\u0144. Jednym z nich by\u0142a wystawa \u201eDobra gospodyni, dom szcz\u0119\u015bliwym czyni. Wystawa makatek kuchennych\u201d, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w latach 2021\u20132022 w Muzeum Pomorza \u015arodkowego w S\u0142upsku. Prezentowano tam oko\u0142o 120 przyk\u0142ad\u00f3w makatek pochodz\u0105cych ze zbior\u00f3w muze\u00f3w w Bytowie, Pucku, Koszalinie i S\u0142upsku oraz ze zbior\u00f3w prywatnych.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"819\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?resize=1024%2C819\" alt=\"Zdj\u0119cie pary przy stole z makatk\u0105 ludow\u0105 na \u015bcianie\" class=\"wp-image-1902\" srcset=\"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?resize=1024%2C819&amp;ssl=1 1024w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?resize=300%2C240&amp;ssl=1 300w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?resize=768%2C614&amp;ssl=1 768w, https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?w=1350&amp;ssl=1 1350w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Fot. Zofia Rydet, Suwalskie, lata 1978-1990.<br>\u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/zbioryspoleczne.pl\/dokumenty\/PL_1012_ZR_H_21_020_11\">Zbiory Spo\u0142eczne<\/a>, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/4.0\/deed.pl\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">licencja CC BY-NC-ND 4.0.<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Inn\u0105 wystaw\u0105 by\u0142a <a href=\"https:\/\/mnwr.pl\/makatka-wywrotowa\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201eMakatka wywrotowa\u201d<\/a>, prezentowana w latach 2020\u20132021 w Muzeum Etnograficznym we Wroc\u0142awiu. Pokazywano tam prace wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w wykorzystuj\u0105cych form\u0119 makatki w swojej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli poszukujecie gotowych wzor\u00f3w w formie PDF, polecam zajrze\u0107 na stron\u0119 Nitkomaniak\u00f3w, gdzie znajdziecie projekty powsta\u0142e w ramach projektu spo\u0142ecznego Joanny Michalskiej <a href=\"https:\/\/nitkomaniacy.org\/makatki-kuchenne-pisane-gwara-warszawska\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u201eMakatki pisane gwar\u0105 warszawsk\u0105\u201d<\/a>. Je\u015bli interesuje was wi\u0119cej <a href=\"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/2026\/05\/07\/darmowe-wzory-do-haftu\/\" data-type=\"post\" data-id=\"1313\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">darmowych wzor\u00f3w haft\u00f3w dost\u0119pnych publicznie<\/a>, zapraszam r\u00f3wnie\u017c do mojego artyku\u0142u, w kt\u00f3rym opisuj\u0119 kilka ciekawych \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-luminous-vivid-amber-color has-alpha-channel-opacity has-luminous-vivid-amber-background-color has-background is-style-dots\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Makatki kuchenne to charakterystyczne haftowane dekoracje wn\u0119trz, kt\u00f3re najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142y w Polsce w po\u0142owie XX wieku. Od kilku lat ponownie wracaj\u0105 jednak jako \u015brodek wyrazu artystycznego oraz nostalgiczny temat warsztat\u00f3w hafciarskich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1902,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"Makatki kuchenne przez lata uznawane by\u0142y za symbol kiczu i dekoracj\u0119 minionej epoki. Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y, jakie pe\u0142ni\u0142y funkcje i dlaczego dzi\u015b ponownie wracaj\u0105 jako forma artystycznego wyrazu? O historii makatek, kulturze codzienno\u015bci i wsp\u00f3\u0142czesnych reinterpretacjach haftu.","jetpack_seo_html_title":"Makatki kuchenne - historia, znaczenie i wsp\u00f3\u0142czesny powr\u00f3t","jetpack_seo_noindex":false,"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_swpsp_post_exclude":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[3,114],"tags":[142,21,32,101,141,140],"class_list":["post-1901","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haft","category-haft-ludowy-i-tradycja","tag-feminizm","tag-haft","tag-haft-reczny","tag-haft-tradycyjny","tag-makatka-kuchenna","tag-makatka-ludowa"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/ulasmykowska.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Zofia-Rydet-para-przy-stole-z-makatka-Kuchenna.jpg?fit=1350%2C1080&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1901","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1901"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1901\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1927,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1901\/revisions\/1927"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1901"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1901"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ulasmykowska.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1901"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}