Podczas swoich poszukiwań hafciarskich znajduję wiele różnych źródeł wzorów do haftu ludowego. Część z nich to strony tematyczne, inne to stare publikacje, a jeszcze kolejne to współczesne wzorniki.
W tym tekście znajdziecie mój obszerny przegląd różnych pozycji wraz z moim subiektywnym komentarzem.
Gdzie szukać wzorów do haftu ludowego
Internet pełen jest różnego rodzaju źródeł hafciarskich. Trzeba tylko trochę poszperać i trafimy na cenne perełki. Znajdziemy nie tylko publikacje z lat 70. i 80., ale też współczesne wzorniki muzealne oraz bardziej historyczne z początku XX wieku. Bez problemu natrafimy także na gotowe publikacje online.
Szukając wzorów do haftu ludowego, warto zajrzeć nie tylko do internetu. Cenne materiały znajdziesz również w muzeach regionalnych, starych publikacjach z PRL-u, książkach etnograficznych oraz cyfrowych zbiorach bibliotek. Poniżej opisuję pozycje, które zebrałam w swojej kolekcji i opowiadam, czego możecie się po nich spodziewać.
Współczesne wzorniki i publikacje
Jeśli szukacie wzorników konkretnych haftów regionalnych warto sprawdzić stronę muzeum zajmującego się danym terenem. Obecnie duża część publikacji dedykowanych tej tematyce wydawana jest w ramach różnego rodzaju grantów ministerialnych. Dostać je można w sklepikach muzealnych, a czasem nawet należy napisać bezpośrednie zapytanie do danego muzeum, bo nie posiada ono sprzedaży online. Naprawdę różnie z tym bywa.
Wzornik haftów przeworskich
- Region: Przeworsk
- Rodzaj: teczka + część merytoryczna
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: tak
To teczka z kilkunastoma tablicami z wzorami haftów. Większa część tablic to czarno-białe kontury gotowe do przeniesienia, a pozostałe kilka to kolorowe tablice wraz z propozycją kolorystyczną muliny. Wzory są poprawione i graficznie idealne. Dla mnie aż do stopnia nienaturalności, ale wiadomo, że są gusta i guściki. Dodatkowo publikacja zawiera zeszyt z opisami konkretnych przedmiotów, z których zostały zaczerpnięte wzory.
Nie znajdziecie tam instrukcji wykonania ani schematów ściegów.
Swój egzemplarz teczki zamówiłam na stronie Muzeum w Przeworsku.
Wzornik haftów Lasowiackich
- Region: Lasowiacy
- Rodzaj: teczka + część merytoryczna
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Są to dwie oddzielne teczki z tablicami z wzorami haftów. Pierwsza dotyczy okolic Kolbuszowej, a druga Leżajska. Oba wzorniki mają po kilka tablic z szarobiałymi wzorami do przekalkowania oraz krótką instrukcję wykonania poszczególnych ściegów. Niestety nie ma tam instrukcji wykonania poszczególnych elementów zawartych we wzornikach, a wzory tak jak poprzednio są podejrzanie idealne.
Swoje egzemplarze teczek zamówiłam na stronie Muzeum Okręgowego w Rzeszowie.
Wzorniki haftów Kaszubskich
- Region: Kaszuby
- Rodzaj: teczka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest współcześnie wydany zbiór siedmiu teczek z tablicami ze wzorami haftów kaszubskich. I tak jak w przypadku poprzednich publikacja wzory są za bardzo wyprostowane przez co dalekie od mojej estetyki. W każdej teczce znajdziemy wzory gotowe do przeniesienia oraz kilka kolorowych tablic pokazujących użycie i rozkład kolorów wraz z propozycją konkretnych numerów muliny. Choć broszurka dodana do publikacji pokazuje jedynie schemat wykonania ściegu, to dużym plusem jest oddzielna plansza z rozrysowanym schematem kierunku nitek w każdym z motywów wzoru.
Swoje egzemplarze mam w spadku po jednej z babć moich znajomych.
Wzornik haftu krajeńskiego
- Region: Krajna
- Rodzaj: teczka + część merytoryczna
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: tak
Jest to pokaźna ładnie wydana, ale dość ciężka teczka z wzorami haftów. Plansze są duże, a wykonano je z grubego papieru co sprawia, że korzysta się z nich dość ciężko. Poszczególne wzory pokazane są w swojej oryginalnej kolorystyce i później powtórzone w czarno-białej formie na oddzielnych tablicach. Dużym plusem jest dodanie propozycji numerów kolorów muliny, ale niestety publikacja nie zawiera szczegółowego opisu wykonania ani schematów ściegów. Znajdziemy tam jedynie krótki akapit informujący jakich ściegów używano.
Swój egzemplarz teczki zamówiłam w Muzeum Ziemi Złotawskiej.
Wzornik haftu Kujawskiego
- Region: Kujawy
- Rodzaj: teczka + część merytoryczna
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest to tak jak poprzednia teczka dość pokaźnych rozmiarów publikacja. Plansze są duże, z grubego papieru i zawierają wzory gotowe do przeniesienia. Znajdziecie tu też opis ściegów potrzebnych do ich wykonania. W przeciwieństwie do poprzednich teczek wzory zostały odrysowane bez graficznego poprawiania motywów. Dzięki temu wyglądają bardzo naturalnie, ale pewnie nie każdemu się to spodoba. Mi się podoba.
Do publikacji zrobiono oddzielnie książeczkę z częścią merytoryczną, gdzie znajdziecie wszystkie informacje etnograficzne i historyczne. Książeczka oznaczona jest jako część pierwsza, a teczka jako część druga.
Swój egzemplarz dostałam od znajomej.
Katalog wzorów haftów Hazów
- Region: Hazy
- Rodzaj: broszura
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: tak
Jest to krótka broszura z wzorami haftów oraz wstępem merytorycznym. Niestety instrukcje w niej zawarte są bardzo lakoniczne i ogólne i nie pozwalają na samodzielne nauczenie się tej techniki. Jednak, jeśli zna się inne hafty na tiulu, haft ten nie powinien stanowić wyzwania.
Swój egzemplarz dostałam od znajomego.
Wzornik. Szycie opoczyńskie, łowickie, sieradzkie. Alicja Woźniak
- Region: opoczyńskie, łowickie, sieradzkie
- Rodzaj: książka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest to jedna z najlepiej wydanych publikacji o haftach regionalnych jaką mam w swoich zbiorach. Książka jest bogato ilustrowana, zawiera wiele zbliżeń konkretnych motywów oraz dokładne schematy ich wykonania. Moim zdaniem są to najlepiej zrobione schematy ściegów jakie widziałam do tej pory. Jeśli będę kiedyś robić własne to na pewno będę się nimi inspirować.
Swój egzemplarz mam z Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi.
Haft ludowy online
Wiele wzorników haftu można obecnie znaleźć przeszukując internet. Jeśli szukasz źródeł darmowych wzorów do haftowania z legalnych źródeł to napisałam o tym oddzielny artykuł. Znajdziesz tam strony internetowe, darmowe biblioteki cyfrowe oraz inne miejsca w których można znaleźć wzory.
Wzorniki z PRL- u
Motywy ludowe oraz wzorniki były dość często publikowane w minionych czasach. Pojawiały się nie tylko jako oddzielne książki, ale też teczki z wzorami oraz dodatki do gazet. Najlepiej szukać ich na aukcjach internetowych lub innych serwisach sprzedających stare rzeczy.
Ich jakość jest bardzo różna, jednak zwykle nie brakuje w nich instrukcji oraz schematów ściegów. Często znajdziecie też wstęp merytoryczny,
Wzornik polskich haftów Ludowych
- Region: różne
- Rodzaj: teczka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest to seria kilku teczek z kolorowymi wzorami regionalnymi haftów wydane przez Krajową Agencję Wydawniczą. Nakład ich był spory, więc nie powinno być problemu ze znalezieniem ich w drugim obiegu.
W każdej z teczek znajdziecie kilkanaście plansz ze zdjęciami historycznych haftów, a po drugiej ich stronie wzory wraz ze schematami ściegów.
Nie wiem, ile rodzajów takich wzorników powstało. Ja mam w swoich zbiorach trzy różne.
Swoje egzemplarze mam od koleżanek mojej mamy.
Hafty europejskie – Uszyj Sama! Przyjaciółka
- Region: Europa wschodnia, środkowa, Bałkany
- Rodzaj: plansze
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: tak i nie
Jest to kilka teczek z planszami formatu gazetowego i podobnej jakości papieru. Znajdziecie tam nie tylko przegląd wzorów polskich, ale też różne z Europy środkowej, wschodniej oraz z Bałkan. Jest to dość ciekawe i nietypowe wydawnictwo. Traktowałabym je raczej jako ciekawostkę niż rzetelne źródło wzorów.
W swoich zbiorach posiadam trzy różne teczki: Hafty europejskie I i II oraz Hafty. Wydaje mi się, że mogło być ich wydanych więcej.
Swoje egzemplarze mam od koleżanek mojej mamy.
Wzorniki haftu kaszubskiego
- Region: Kaszuby
- Rodzaj: teczki z planszami
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak i nie
- Kolorystyka: tak
Jest to kilkanaście wielkoformatowych wzorników różnych szkół haftu kaszubskiego. Każda teczka odnosi się do innej szkoły, a wydane była na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Wzory mają przepiękne kolory i nadają się do przeniesienia. Niektóre teczki mają tablice ze schematami kierunku ułożenia nitek w poszczególnych motywach. Korzystanie z nich będzie nie tylko poszukiwaniem wzorów, ale także urokliwą podróżą w czasie.
Swoje teczki mam po babciach koleżanek.
Wzornik rzeszowskich haftów ludowych Anna Targońska
- Region: rzeszowski
- Rodzaj: książka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest to bardziej monografia niż wzornik rozumiany w dzisiejszym znaczeniu. Choć posiada kilkanaście wzorów i ilustracji to większość treści to zdjęcia historycznych haftów. Jest to na pewno bardzo cenna i ciekawa publikacja dla kogoś interesującego się głęboko regionem, jednak nie sprawdzi się dla osoby szukającej czystych wzorów.
Oprócz wstępu merytorycznego posiada część ze schematami wykonania ściegów wraz z opisami.
Swoją mam od koleżanki mamy.
Haft Kaszubski. Anna Główczewska
- Region: Kaszubski
- Rodzaj: książka
- Wzory do przeniesienia: tak (do powiększenia)
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Jest to niewielka publikacja z wzorami i zdjęciami gotowych haftów. Choć opisuje różne szkoły haftu kaszubskiego to skupia się głównie na szkole żukowskiej. Posiada schematy wykonania ściegów wraz z opisami. Schematy wzorów są dość drobne i nie są przedstawione w skali.
Swoją mam od koleżanki mamy.
Wzorniki w arkuszach
- Region: różne
- Rodzaj: arkusz
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: nie
Oprócz dużych publikacji wydawano również pojedynczo wzory w postaci arkuszy. Jednym z takich wydawnictw była Agencja OMNIPRESS. Wzory drukowane były specjalną farbą, która umożliwiała naprasowanie wzoru na tkaninę. Musiał to być bardzo wygodny sposób.
Swoją mam od koleżanki mamy.
Darmowe wzory haftu ludowego w Polonie
Przeglądając jakiś czas temu Polonę wpadły mi w oczy wzorniki haftów, które znajdują się w ich zbiorach, a dostępne są w domenie publicznej. Mamy tam nie tylko wzory regionalne, ale również inne popularne w dwudziestoleciu wojennym techniki takie jak haft Toledo czy mereżki. Jeśli nawet nie macie zamiaru haftować tych motywów to polecam chociaż obejrzeć te książki i karty wzorów, bo dla mnie są magiczne.
Polskie hafty ludowe. Cz. 1, Krakowskie hafty białe
- Region: krakowski
- Rodzaj: książka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: tak
- Kolorystyka: tak
Publikacja zawiera wszystko czego i dziś poszukuje osoba haftująca. Ma wzory czarno-białe, ma zdjęcia gotowych haftów oraz posiada opisy i schematy ściegów. A co najlepsze to to, że dzięki skanom można pobrać dany wzór i wydrukować w domu.
źródło: Biblioteka Narodowa
Hafty ludu krakowskiego
- Region: krakowskie
- Rodzaj: książka
- Wzory do przeniesienia: tak
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: nie
Jest to publikacja z 1906 roku i zawiera wiele wzorów haftów białych. Można je zastosować we własnych pracach lub zainspirować się nimi i rozwinąć je dalej. Niestety oprócz czarno-białych wzorów nie posiada informacji o technikach wykonania.
źródło: Biblioteka Narodowa
Pocztówki z wzorami haftów
- Region: różne
- Rodzaj: plansza (pocztówka)
- Wzory do przeniesienia: nie
- Schematy ściegów: nie
- Kolorystyka: tak
Oprócz publikacji poświęconych haftom w polonie znajdziecie również serię pocztówek na których pokazane są motywy z różnych strojów ludowych. Choć nie są to typowe wzorniki to mogą one posłużyć do dalszych inspiracji.
źródło: Biblioteka Narodowa
Na zakończenie
Wzorniki haftów ludowych to temat otwarty. Choć obecnie istnieje pewna nadreprezentacja konkretnych regionów to co roku pojawiają się kolejne, nowe wydawnictwa i plansze wzorów. Dlatego warto śledzić strony różnych muzeów, bo możliwe, że coś ciekawego się tam pojawi. Są to zwykle wydawnictwa ciekawe, robione przez pasjonatów. Warto też dość szybko podejmować decyzje zakupowe, bo nakłady są często niewielkie, drogie w druku i niewydawane powtórnie.
W powyższym spisie na pewno nie wymieniłam wszystkich publikacji jakie można znaleźć lub dostać w drugim obiegu. Moja biblioteka cały czas rośnie i co i rusz wpadają do niej pozycje o których istnieniu nie miałam pojęcia. Dlatego szukajcie, a jeśli zdobycie fizycznego egzemplarza jest niemożliwe polecam zajrzeć do jednej z bibliotek z egzemplarzem obowiązkowym.
Napisz, co o tym myślisz