Tamborek to proste narzędzie hafciarskie służące do naciągania haftowanej tkaniny. W poniższym artykule opowiem, czym jest tamborek do haftu ręcznego, jak z niego korzystać oraz odpowiem na pytania, które często padają na warsztatach, które prowadzę.
Co to jest tamborek do haftowania?
Tamborek do haftu to podstawowe narzędzie hafciarskie służące do naciągnięcia tkaniny tak, aby nie marszczyła się. Obecnie służy też często jako ramka do ekspozycji gotowego haftu.
Jak wygląda tamborek do haftu ręcznego?
Tamborek do wyszywania składa się zawsze z dwóch dopasowanych do siebie części: mniejszej i większej obręczy. Większa zwykle posiada nacięcie i śrubę, dzięki której można swobodnie zaciskać ją na tkaninie do haftu, tak aby siedziała mocno i nie spadała podczas pracy z igłą.
Jaki tamborek kupić?
Klasyczne tamborki do wyszywania były okrągłe, jednak bez problemu znajdziemy dziś także tamborki owalne i kwadratowe. Na rynku znajdziemy tamborki z bambusa, z drewna bukowego, plastikowe, metalowe oraz gumowe. Różni je od siebie nie tylko cena, ale również estetyka, zastosowanie i trwałość.
Nie ma na to pytanie jednej odpowiedzi, bo, jak to bywa z większością rzeczy, to zależy. Ważne są tu twoje prywatne preferencje, więc to, co pasuje jednej osobie, nie zawsze będzie odpowiednie dla innej.
Na początku zadaj sobie pytanie, do czego będziesz z takiego tamborka korzystać.
- Czy ma to być ramka do oprawy gotowego haftu?
- Czy będziesz haftować na grubych tkaninach, czy raczej delikatnych?
- Czy jest to twój pierwszy tamborek hafciarski i dopiero próbujesz, co i jak?
- Czy może chcesz zainwestować w coś na lata?
Tamborek Drewniany czy Bambusowy?
Jaki rozmiar tamborka wybrać?
Tamborki do haftu ręcznego mają bardzo różne rozmiary. Najmniejsze mają nawet po 5 cm, a największe osiągają średnicę 100 cm i więcej. Te mniejsze sprawdzają się w codziennej pracy, a te większe do ekspozycji gotowych prac.
Z własnego doświadczenia wiem, że najwygodniejszy dla mnie jest tamborek mający 15–20 cm średnicy, bo jestem w stanie, trzymając go, sięgnąć palcami tej samej dłoni aż do samego środeczka i wspomóc tak igłę przy trafianiu w dobre miejsce.
Jeśli twoja praca jest większa, możesz założyć tamborek do wyszywania na jej fragment i później przesuwać go w trakcie haftowania, a w celach prezentacji ukończonej pracy założyć już taki o właściwej dla niej średnicy.
Jeśli jednak duży rozmiar jest dla ciebie wygodny, to idź w to śmiało. To właśnie na takiej wielkości ramkach hafciarskich haftowano w czasach historycznych, a i dziś wiele osób wybiera je do swojej pracy.
Docelowo najlepiej mieć kilka rozmiarów tamborków i stosować je w zależności od wygody
Przy wyborze tamborka zwróć uwagę na:
- Czy obręcze tamborka są dobrze wyprofilowane i gładkie? Wszelkie nierówności i zadry będą uszkadzać materiał oraz haczyć mulinę przy wyszywaniu.
- Czy obie obręcze przylegają do siebie równo w każdym miejscu? Często zdarza się, że jedna z obręczy odstaje miejscowo, bo jest źle wyprofilowana. Taki tamborek będzie źle trzymał tkaninę, więc nie nadaje się do pracy.
- Czy śrubę tamborka da się swobodnie odkręcić i przykręcić palcami? Powinna chodzić gładko, tak aby można było zdejmować tamborek i przekładać go wedle potrzeby w inne miejsca haftu. Często śrubki są źle osadzone i ciężko nimi manewrować.
- Czy tamborek podoba ci się estetycznie? Może wydać się to nieistotne, ale będziesz patrzeć na niego tyle czasu, ile spędzisz nad haftem. Niech kojarzy ci się miło, a pracować będzie się lepiej. Ja dlatego nie posiadam żadnego plastikowego tamborka, bo takie tworzywo razi moją estetykę i irytowałoby mnie podczas pracy.
Tamborek do haftu dla początkujących
Osobom, które zaczynają dopiero swoją przygodę z haftem, zwykle radzę, aby kupiły sobie tamborki bambusowe. Są one powszechnie dostępne i relatywnie tanie, więc zdobycie ich jest dość proste, a umożliwi zapoznanie się ze sposobami i technikaliami pracy z tamborkiem.
Z czasem, kiedy już wzrosną umiejętności, a preferencje się wyklarują, będzie można zainwestować w coś z wyższej półki, jak na przykład tamborek z drewna bukowego.
Na początek tamborek z bambusa jest zupełnie wystarczający, przecież chodzi o to, aby spróbować, a nie od razu inwestować, nie znając nawet swoich preferencji.
Jak naciągnąć tkaninę na tamborek?
- Weź tkaninę z przeniesionym na nią uprzednio wzorem.
- Rozkręć delikatnie śrubkę tamborka. Nie do końca, wystarczy tyle, aby zewnętrzna obręcz się lekko zwiększyła, i rozdziel obręcze.
- Mniejszą, pełną obręcz połóż na stole, na niej tkaninę wzorem do góry, a na samym wierzchu większą obręcz ze śrubką.
- Wszystko ściśnij razem, tak aby powstała jedna płaszczyzna.
- Teraz delikatnie naciągnij tkaninę do dołu wzdłuż przebiegu nitek, nie po skosie, bo może zniekształcić wzór i zdefasonować tkaninę.
- Tkanina powinna być naprężona.*
- Dokręć śrubkę tak, aby wierzchnia obręcz przestała się ruszać, ale tak, aby dało się ją później swobodnie odkręcić.
Tak przygotowany tamborek jest gotowy do pracy.
Jeśli twoja praca jest większa niż twój tamborek do haftowania, możesz założyć go na jej fragment i później przesuwać go w trakcie wyszywania.
Przy dłuższym czasie haftowania tkanina ma tendencję do delikatnego rozciągania się. Jest to naturalny proces i nie trzeba się nim martwić. Wystarczy poprawić naprężenie, poprzez ponowne naciągnięcie tkaniny na tamborku.
* Intensywność naprężenia tkaniny zależy od techniki hafciarskiej, którą będziesz wykonywać. Przy niektórych ważne jest tak mocne napięcie tkaniny, że aż materiał wydaje dźwięk pyknięcia przy przeciąganiu igły. Przy innych wystarczy lekkie naprężenie materiału zapobiegające marszczeniu tkaniny.
Po co owija się tamborek tasiemką?
Przy bardziej delikatnych tkaninach, jak batyst, tiul czy jedwab, dobrym pomysłem będzie owinięcie wewnętrznej obręczy cienkimi paskami bawełnianej tkaniny. Zapobiegnie to uszkodzeniom i nadmiernemu odciśnięciu się kształtu obręczy na tkaninie.
Dodatkowo przy bardziej śliskich tkaninach zwiększy tarcie, dzięki czemu tkanina nie będzie luzowała się na obręczach. Aby to zrobić, wystarczy porwać na wąskie paski bawełniane płótno albo zakupić bawełnianą tasiemkę i owinąć równo tamborek dookoła. Końce należy gładko zaszyć igłą, aby nie przeszkadzały przy pracy
Czym jest krosno hafciarskie?
Oprócz tamborków do wyszywania istnieją też krosna hafciarskie, nazywane też stołem hafciarskim. Jest to nic innego jak wolnostojąca rama do naciągania dużej powierzchni tkaniny.
Przyjmuje ono formę stołu lub ramy doczepianej albo stawianej na blacie. Stosuje się je głównie w komercyjnym hafciarstwie większych formatów, takich jak obrazy czy sztandary, a w świecie mody w haftach haute couture.
Ich dużym plusem jest to, że nie wymagają trzymania jedną ręką, więc umożliwiają wyszywanie na dwie ręce.
Czym zastąpić tamborek do haftu?
Polskie książki o hafcie z lat 70. i 80. radzą, aby w razie braku tamborka wykorzystać zużyte sito, tak zwany przetak, i przy pomocy paska przymocować materiał do obręczy. Dziś zdobycie takiego sita to większe wyzwanie niż zakup tamborka.
Idąc jednak za tą myślą, do zrobienia tamborka nada się każda obręcz o niewielkiej średnicy i wysokości boku 2–6 cm. Do tego potrzebny będzie pasek do spodni lub coś, co można zacisnąć mocno na obręczy.
Zdjęcie: Dawne typy tamborków przedstawione w Hafciarstwie S. Kurdziela.
Stojak do tamborka do haftu ręcznego
Istnieje też coś takiego jak stojak do tamborka hafciarskiego. Umożliwia on zamocowanie tamborka na stelażu i postawienie go na stole lub podłodze, co zwalnia rękę, która normalnie go trzyma.
Niektórym bardzo sprawdza się ten patent. Ja wolę jednak wyszywać z tamborkiem w dłoni, ale to nic innego jak prywatna preferencja, choć czasem zdarza się, że z tego korzystam.
FAQ
Jaki tamborek dla początkujących?
Wystarczy najprostszy tamborek, jaki uda ci się zdobyć. Nie ma co skupiać się na tym temacie za długo — ważniejsza jest praktyka pracy z tamborkiem.
Czy bambusowy jest dobry?
Tamborek bambusowy jest wystarczający i to jest jego najlepsza cecha. Pozwoli nauczyć się pracy z tamborkiem, a potem można kupić lepszy.
Jakiej średnicy wybrać?
Na początek polecam tamborki o średnicy 15–25 cm. Po opanowaniu pracy z tamborkiem można próbować większych rozmiarów.
Czy można haftować bez tamborka?
Tak. Nie wszystkie techniki hafciarskie wymagają pracy z tamborkiem, jednak przy większości polskich haftów ludowych bardzo się przydaje.
Historia tamborka do haftu
Pochodzenie słowa
Nazwa tamborek, dawniej także tambor lub tamburek, pochodzi od francuskiej nazwy le tambour à broder. Samo słowo słusznie kojarzy się z bębenkiem.
Swoją konstrukcją tamborek przypomina tamburyn, w którym skóra naciągnięta jest równo na drewnianą obręcz. Przypuszcza się nawet, że źródłosłów może sięgać języka perskiego, gdzie bęben określano jako täbir.
Skąd pochodzi tamborek?
Od czasów średniowiecza w Europie haftowano głównie na krosnach hafciarskich, a tamborki przywędrowały tu dopiero w XVIII wieku z terenów Persji i Indii, gdzie ich obecność odnotowano już w XII wieku.
Używano ich do techniki hafciarskiej zwanej Aari. Był to haft, w którym mocno naciągnięty na tamborku delikatny materiał zdobiono przy użyciu drobnego haczyka przypominającego szydełko, wykonując filigranowy ścieg łańcuszkowy.
Narzędzie to przypominało dzisiejsze szydło do haftu luneville. Tamborki wykonywano z kości, metalu i kości słoniowej, a tkaninę mocowano przy pomocy rzemieni oraz pasków ze sprzączką.
Obraz: „Kobieta w stroju tureckim” Angelika Kauffman około 1770-1775 roku.
Wraz z popularnością nowej dla Europejczyków techniki hafciarskiej, zwanej tu haftem tamburowym, rosła także popularność tamborków. Moda ta niedługo potem dotarła również do Ameryki Północnej.
Narzędzie to przypominało dzisiejsze szydło do haftu luneville. Tamborki wykonywano z kości, metalu i kości słoniowej, a tkaninę mocowano przy pomocy rzemieni oraz pasków ze sprzączką.
Wraz z popularnością nowej dla Europejczyków techniki hafciarskiej, zwanej tu haftem tamburowym, rosła także popularność tamborków. Moda ta niedługo potem dotarła również do Ameryki Północnej.
Grafika: Hafciarka pracująca z tamborkiem, dawna pocztówka.
Tamborki regulowane
Tamborki z XVIII i XIX wieku nie przypominały jeszcze w pełni tych, które znamy dziś, ponieważ nie miały możliwości wygodnego dopasowywania zewnętrznej obręczy do grubości tkaniny.
Ten problem rozwiązała Helena A. Hermes z Missouri, która 17 listopada 1903 roku zarejestrowała patent na metalowy tamborek swojego pomysłu z regulowaną zewnętrzną obręczą.
Grafika: Patent tamborka z regulowaną obręczą z 1903 roku. Helena A. Hermes z Missouri
Thérèse de Dillmont
Oto cytat z Encyclopedia of Needlework autorstwa Thérèse de Dillmont.
Rama szwajcarska do haftu (fig. 198). — Litery, monogramy, korony heraldyczne i tym podobne wzory wymagają nadzwyczajnej staranności w wykonaniu i tylko w ramie mogą być istotnie dobrze wyrobione. Najpowszechniej używaną jest okrągła rama szwajcarska, czyli tamborkowa. Składa się ona z dwóch drewnianych obręczy, luźno jedna w drugą wchodzących; wewnętrzna, umocowana do podpory za pomocą drewnianej śruby osadzonej w jej dolnej części, służy do przytwierdzenia ramy do stołu. Zewnętrzna obręcz pozostaje ruchoma.
Czytaj dalej:
- Igła do haftu – jak wybrać dobrą i na co zwrócić uwagę?
- Mulina – Podstawowy przewodnik do haftu ręcznego
- Kurdziel S., Hafciarstwo, Zakłady Wydawnictw CZSR
- Turska J., Hafty, Wyd. Warta
- Dillmont T. de, Encyclopedia of Needlework, Mulhouse (Alsace): Brustlein & Co., b.d.
Napisz, co o tym myślisz